Volgens de Reggio Emilia-benadering is elk kind bekwaam, creatief, krachtig en intelligent. Kinderen zijn sociale wezens die vanaf de geboorte op zoek zijn naar communicatie en interactie met anderen en de wereld om hen heen. En hoe dat in de praktijk gaat, ervoeren Jolijn Hartskeerl, Ingrid Leek en Maartje Verduin tijdens een Blosse-reis naar het Italiaanse stadje.
“De focus ligt op creativiteit. Daarnaast neemt ook de natuur een belangrijke plaats in, stimuleren we vindingrijkheid en werken we veel met materialen die nog geen duidelijk doel hebben” trapt Maartje, werkzaam op een verticale groep van 0-4 jaar bij Eigen Wijs, af. “Ze gingen in groepjes aan de slag met projecten en draaiden gedurende de dag een paar keer door. Er was veel structuur en dat straalde rust uit.”
“Die structuur viel mij ook op. Dat vond ik indrukwekkend”, vult Ingrid aan, die op een babygroep bij De Groene Linde werkt. “De baby’s zaten netjes in een kringetje op de grond en wachtten keurig op hun beurt om van een vork een hapje fruit te pakken. Ze waren rustig en heel ontspannen.”
Jolijn werkt op een verticale groep van 0-4 bij De Hoge Akker. Ze is het eens met haar collega’s en voegt toe: “Er was veel personeel aanwezig en dat zorgt er natuurlijk voor dat ze het op die manier kunnen aanpakken. Trouwens, de hoeveelheid kosteloos materiaal dat ze tot hun beschikking hadden, was wel jaloersmakend! Ik dacht dat wij goed bezig waren, maar daar is het echt next level!”
En dan: zelf aan de slag
“Na de reis zaten onze hoofden vol met inspiratie”, vervolg Ingrid. “We hebben een teamavond georganiseerd om te bespreken wat we zelf konden toepassen van de dingen die we hebben gezien. We hebben de hal en het atelier opnieuw ingericht en potjes neergezet met kosteloos materiaal zoals dopjes, schelpjes, veertjes, etc. wat uit alle hoeken naar ons toe komt.
“Daarnaast hebben we dingen aangeschaft waar kinderen mee kunnen spelen zonder dat het echt iets voorstelt. Dit heet ‘open-eind-speelgoed’ en heeft geen opgelegd spelpatroon, zodat kinderen er hun eigen draai aan kunnen geven. Een klein, gekleurd houten blokje werd voor een kindje in mijn groep laatst een ‘flesje nagellak’, dat ze bij mij opdoen. Leuk om te zien wat ze zelf bedenken met meer vrijheid in hun spel. De speelmaterialen liggen in lage kasten waar de kinderen zelf bij kunnen. En, heel belangrijk: we hebben als team afgesproken dat we onze kinderen minder sturen en meer observeren. Ik ga wel eens gewoon midden in de ruimte op de grond zitten en naar alle kinderen kijken. Ze mogen naar me toe komen, maar het hoeft niet.”
Maartje bevestigt de waarde hiervan. “Wij merken ook dat de kinderen veel meer hun fantasie gebruiken bij materialen die allerlei dingen kunnen voorstellen. We hebben een atelier op de groep met een beamer, zodat we meer met licht en natuur kunnen doen. We gaan ook vaker samen naar het bos om natuurlijke materialen te zoeken en te leren over de natuur. We willen meer thematische hoeken gaan creëren en we werken altijd met echte foto’s van dingen als we erover leren - zoals een vliegtuig of tractor - in plaats van tekeningen. Daarnaast laten we de kinderen een uurtje rusten op een matrasje, ook als ze niet echt meer slapen ‘s middags. Als ze willen, mag er een boekje of speelgoedje mee, maar ze mogen ook gewoon even lekker ‘chillen’. Voorheen gingen we maar door de hele dag. Dit is een heel ontspannen moment waar we allemaal van genieten.”
“Wij hebben ook met iedereen die naar Reggio Emilia is geweest, een presentatie gegeven”, vertelt Jolijn. “Het eerste dat we hebben uitgevoerd is een thema ‘rond’ dat ik daar heb gezien. Heel breed, en daarom ontzettend leuk. Ze waren dolenthousiast. We hebben balletjes gemaakt met klei, en buiten lang gezocht naar alles wat rond was. Kinderen mochten ronde voorwerpen meenemen van thuis en we kwamen samen tot de ontdekking hoeveel dingen er rond waren. Maar we hebben vooral besproken om kinderen meer hun gang te laten gaan. Volwassenen halen kinderen te vaak uit hun fantasie, maar wij sturen nu ook veel minder.”
Langer zoet
Hoe reageren de kinderen op deze aanpak? “Wij merken dat ze langer zoet zijn”, vertelt Maartje. “Ze kunnen urenlang fröbelen met materialen en spelenderwijs ontdekken.” Ook Ingrid ziet dit terug. “Kinderen spelen bewuster met elkaar samen. Hoe uitdagender de omgeving is, hoe leuker het onderzoeken wordt- zowel binnen als buiten.”
“Helemaal mee eens. Dat zien wij ook”, aldus Jolijn. “Laatst hadden we lege dozen over. Die leggen we dan uitnodigend in de ruimtes en zo gaan de kinderen er vanzelf iets mee bedenken. Toen er kermis was in het dorp, werd de doos uiteraard een draaimolen. Eén kindje ging erin zitten, een ander duwde de ‘kermisattractie’ vooruit. Mooi om de koppeling te zien tussen wat kinderen meemaken buiten de opvang en wat zij daar vervolgens hier mee doen. Dozen zijn sowieso een groot succes - die worden nog net niet verslonden!”
Kritische noot
Niet alles wat de drie pedagogisch professionals hebben gezien in Reggio Emilia, stemde hen positief. “Wat ik me afvraag, is hoe authentiek kinderen kunnen ontdekken als er ook zoveel structuur is in de groepen en de kinderen lang stil moeten zitten. Ik vraag me af hoe ze die balans aanpakken, maar we waren er te kort om dat echt te zien”, legt Jolijn uit.
De andere twee knikken instemmend. “Het leek op bepaalde momenten inderdaad meer gestuurd dan ik voorafgaand aan ons bezoek had verwacht”, stelt Maartje. “Gelukkig zijn wij er vrij in om de prettige dingen over te nemen en de dingen waar we niet achter staan, in Reggio te laten.”
Kansen in de community
Een ander bekend onderdeel van Reggio Emilia is community-building - het samenwerken van scholen en kindcentra met de familie van de kinderen en bedrijven uit de buurt. De drie kindcentra waar Ingrid, Maartje en Jolijn werken, doen dit nog niet pro-actief. “We vragen ouders weleens om iets mee te nemen, maar we benaderen bedrijven niet zelf om te vragen of zij spullen over hebben”, aldus Ingrid. Maartje grijnst en knikt. “Herkenbaar! Daar ligt voor ons ook nog een ambitie. Er zijn ongetwijfeld bedrijven die spullen wegdoen waarwij op de kindcentra hele toffe dingen mee kunnen doen. Die contacten willen we dit schooljaar leggen.”
“Dat geldt ook voor ons”, geeft Jolijn toe. “Vanuit De Hoge Akker werken we wel veel samen met ouders en moedigen we het aan om de thema’s ook thuis door te trekken in de gesprekken met hun kind. Daarnaast mogen ze materialen van thuis meenemen. Maar bij bedrijven liggen waarschijnlijk nog heel veel kansen! Toch maar eens een plan voor maken.”
